Аалдарның эң-не бажы, Доштуг-Кара-Суг эрээнинде бистиң кыштаавыс бо. Кайнаар-даа көөрге, – даглар, көк эзим. Пөштүг, шивилиг, узун сарыг дыттарлыг чалбак арга мырыңай аал эдээнден эгелээн. Кыштагда шээр малдың, инектиң кажаалары бар-даа болза, бода мал кажаага хонмас. Аал чанында селбер пөштерниң, адаккы узун будуктары халбайып баткылааш, черге даяныр деп барган шивилерниң адаа хаг дег кургаг күдүрээлиг боордан аңгыда, өдекшип калган. Шарылар болгаш семис-шыырак инектер кыштың дүннерин аңаа эрттирер. Даайым ашак Димек өйлеп-өйлеп, оларның адаан арыглап, аштап каар ындыг чүве.

Кыштагның болгаш өзенниң сигенин чайын кескеш, чоон дыттарның будуктарында аскылап каан. Бистиң өөвүс тел ыяш чанынга турганын черле утпас мен. Ол дээрге кайгамчыктыг ховар дээн чараш ыяш, авамның иези Кызыл-Кадай кырган-авамдан баштааш аалдың өске-даа кижилери ол элдептиг ыяшка чүдүүр чыгыы чораан боор. Чуге дээрге, ийи адыр шивиниң дал ортузундан үнүп келген сулагай дыттың кургаг будуунга куурарып калган чаш уруг кавайын азып каан турар чүве.

Кижи бодап көөрге, аалывыстың улузунуң аас-кежии, бай-шыдалгыры, черле бүгү-ле чүве оон, ол тел ыяштан хамааржыр деп бодап турган боор ийин оң.

Бир-ле катап дүзүн дуңмаларым-биле кады «бурган» ыяштың дөзүнге ойнап турган бис. Өөвүстүң эжии ажык. Авам аъш-чем кылган, улуг улус, ында бөлдүнчү берген хөөрежип, шайлап оргулаан чүве. Эктинге боо чүктептер эр хиндиктиг кижилер дииңнеп чорупкан, элээди уруглар хой кадара берген. Кыштаг чоогунга хой, мал-маган-даа чок, ыржым-на чүве. Болган чок-ла өдек чоогунуң сарыг дыттарынга дииңнер кээп чемней бергилээр. А бистер, ойнаар чаларывыс-биле соора-муура адып, соккулап туруп бээр турган бис. Ол хүн дииң-даа көзүлбээн. Бистер айлаң-саасканнар, чолдак-көктер сывыртап-сывыртап ам кээп, кажан-на ававыс чем чиңер дээр ирги дээш, бөкпектежип алгаш, ойнап органывыс ол.

Хенертен бир-ле амытанның даваннарының дидирээн даажы үнген соонда, өөвүстүң арты-биле тайганың чодур хүлбүзү карак-кулак чок шивеңнедип эрти. Бис-даа «хүлбүстү, хүлбүстү!» деп алгыржып үндүвүс. А бистиң Бора-Хөл биле Хартыга деп ыттарывыс ээрбишаан, хүлбүстүң соондан ызырты келген көк бөрүде-ле бардылар. Бистиң баштарывыс, ыңай-бээр борбаңнаан карактарывыс бирде хүлбүсте, бирде бөрүде.

Аал чоогунда өзенни кежир даайым Димектиң кылып кааны чылгы дези бар чүве. Аскырлар безин ажа-халып албас быжыг, бедик кажаа. Хүлбүс шураан ояар ооң иштинче кире халый бергеш, дээскиндир маңнап тур.

Дооза дес аксынга келдивис. Акым Седип-оол дораан-на дестиң аксын дуглай берди.

Ах, чаражын аар! Хой кадарып чорааш бараанын көөрден башка, ачам сугларның өлүрүп эккелгеш, коржаага дужаары-биле кежин сойбайн ыяшка аскылап каар аңнарындан башка, дириг аңны мындыг чооктан көрбээн мен. Думчуунуң бажы кара былгаар дег кылаңнаан, карактары сүвүреңнээн үш адыр ыяш айыырлар ышкаш, мыйыстарлыг.

Ол тоолда дег чараш аң хенертен тура дүшкеш, баштай бисче көргеш, ооң соонда ооң дайзыны көк бөрүнү сывыртап чоруй барган ыттарның ээргизиниң уунче көрүндү. Мен аңны чарашсынып кээргей бердим. А акым, Седип-оол чүнү тоорул! Дес аксын хаап алган: «Аа халак, боо болза! Бижектен эккел, оол! Халы!» – деп мени айбылай-дыр. Мен дап берип чыткан кижи мен. Угбам Сендиңмаа алгыра берди:

- Бижек херекчок! Ажырбас, ачам суг келгиже чедир кажаага тургай аан, бис кадарып турар бис.

Мен ооң аайы-биле тура дүштүм. Бистиң чугаавысты аалдың улуг херээжен улустары: «Чүү болду? Чоп шуугап тур силер?» деп, оон-моон үне халчып келгеш, хүлбүстү дораан көре тыртып кагдылар.

- Кончуг чадараан кулургурлар! – дизе-ле, кырган-авам кончуттунуп үндү. – Өдээнге келген оранның аңын өлүрер деп! Кажааның аксын ажыдыңар. Ыттар келгеш, үзе-чаза соп кааплаткай, оруктан дүрген чайлап бериңер – деп, дужаады.

Бистиң аалывыстың чагырыкчызы кырган-авам-на болгай. Мал-маганы, ажыл-хожулу дээш кызымак, эрестиг боорга, улус ону Кызыл-Кадай деп шолалап алганын сөөлүнде билип алган мен. Седип-оол дестиң аксын хөөннүг, хөөнчок ажыдыпты. Кырган-ававыс сүмезин ёзугаар кажаалар артынче чашты бергеш, хайгаарап тур бис. Ынчалза-даа хүлбүс кажаа аксынга келгеш-ле, дедир аткаарлап чоруй баар дивес силер бе.

Ах, чаражын аар, чаражын! Бистиң бөрүден дудак чок ыттарывыс четкилеп кээрийне дээш пат-ла тур мен. «Че, хүлбүзек, че. Оъттуг-суглуг оран-таңдыңче орук ажык ышкажыл, чоонган сен!». Мээң сымыранып чалынганым дыңнап, билип каан чүве дег, хүлбүс ам-на кажаа аксының адаккы курун артай баскаш, оожум шошкуй аарак хем унунче далаш чок даалыктапты. Бөкпек шетчигештерлиг дөң кырынга баргаш, хүлбүс тура дүшкеш, аалывысче хая көрнүп кезек турду. Соондан сүрген дайзыннар чок тур деп аксының кежиинге ам-на бүзүреп алган хүлбүс арганың шыргайынче ажытталы берди. «Байырлыг, менди чаагай, хүлбүзек!»

(“Дамырак”, 1977)