Header-img
Эгези Шаңгыр-оол Куулар. Шүлүктер Урана Куулар. Шүлүктер Чуруктар Чечен чугаалар Тыва улустуң аас-чогаалдары
Тыва шүлүк чогаалдары
Аалчыларга
Portrait_s
Төрээн дыл, төрүттүнген чер, кижиниң ада-иезинге, өзүп-үнген бойдузунга ынакшылы, чажындан тура утпас сактыышкыннары - тыва чогаалдың мөңге хөөнү, аялгазы ол. Ырак-чоок, кандыг-даа чуртка баргаш, англи-орус, кандыг-даа дылга чугаалажып чорааш, кижи чааскаан арткан үезинде иезиниң аа-биле билип алган, адазының ады-биле шыгжап чоруур төрээн дыл-домаан черле сактып, сарынналып келир. Мында мээң бодумнуң шыдаар шаам-биле чыып чорааным Тываның ат-алдарлыг-даа, аныяк-даа шүлүкчүлериниң чогаалдарын номчукчуга бараалгап көөйн.
Footer-img

Өглеривис ак-көк ыжы

Александр Даржай

Чеди хемниң белдиринде калбак хаваа
Серге кежи шээжимектиг урянхай эр
Кыпчак-биле дужа бергеш, хыйыр-кылчаң
Кымчалажып турган-даа боор, канчап билир.
Эрткен төөгү арыннарын хорум-даштар
Эртемденге ажыда соп, номчуткай аан.
Сарыг хову, меңги баштыг дагларывыс
Шагдан тура амыр-дышты көрүп чорбаан:
Көшкүн тыва кидис өө-даа чырык хүндүс
Хөрлээ отка чалбыышталдыр хып-даа чораан.
Кыпчактың өө база ол дег даңгаар эртен
Кызыл хаяа өңүн хунаап, хып-даа чораан…
Өгбелерниң өлүм-хайга чыгаттырган
Өртемчейге чуртталгазы ындыг турган.
Ынчалза-даа хову-дагга өглеривис
Ыжы дээрже чандаңнардан шөйлүп турган.
Салгал дамчып, уран ыры уттунар чок,
Чарынныга чарнын дээспес Маадырларга
Мөңге шагның йөрээли бооп диңмиттелген…
Бөгүн ону бодап кээрге, хөй-ле бодал
Башка кирип, дүвүренчиг дойлуп кээр-дир:
Амыдырал кара дүнче шилчип болур
Амгы шагның дайыны-даа коргунчуг-дур.
Артып калыр салгалдарга кандыг ырның
Аялга бооп, чеде бээри чигзинчиг-дир.
Ынчалза-даа кижи-бүрү төлдеринге
Ыйба-хүлдү өнчү кылдыр кайын күзээр.
Амбук чадыр, кирбииш бажың, кидис өглер
Чадаңындан ак-көк ыжы дээрже үнүп,
Шайы хайнып, кезээ шагда мөңге турар.

«Улуг-Хем», 61, 1985

136